The President of Malta

Speech by H.E. George Vella, President of Malta, during the conference which marked 100 years since the granting of the 1921 Constitution (Speech in Maltese)

100 sena Kostituzzjoni

Il-Palazz ta’ Sant’Anton

Sinjuri kelliema, Sinjuri

Nibda billi nsellem lilkom li għoġobkom tilqgħu l-istedina tiegħi biex tingħaqdu magħna, għalkemm b’mod virtwali, għal din il-kommemorazzjoni u diskussjoni dwar il-kisba tal-Kostituzzjoni tal-1921.

Nirringrazzja qabel xejn il-kelliema kollha – Prof. Ray Mangion, Prof Joe Pirotta, Prof. Frances Camilleri-Cassar, Prof. JosAnn Cutajar, u Rev Dr. Nicholas Doublet li għoġobhom jaċċettaw l-istedina tiegħi biex dalgħodu jgħidulna aktar fuq dan l-avveniment storiku.

Ninsab ċert li l-punti li se jaqsmu magħna llum se jkunu ta’ valur kbir biex nifhmu sew is-sinifikat ta’ dak li seħħ fl-1921.

Grazzi talli mal-ewwel aċċettajtu li twasslu l-kontributi tagħkom.

Kif diġa’ semmejt meta nedejna din l-inizjattiva, jien u l-Prof. Mangion, waqt konferenza stampa, is-suġġett tal-lum se jkun il-kisba tal-Kostituzzjoni tal-1921 għall-Maltin.

Din baqghet magħrufa bħala l-Kostituzzjoni ‘Amery Milner’, minħabba l-ismijiet tas-sottosegretarju, u s-segretarju tal-istat rispettivament, li kien hemm fil- ‘colonial office’ dak iż-żmien, u li kienu huma strumentali biex ksibna dan l- istrument kostituzzjonali.

Qegħdin infakkru l-mitt sena minn dan l-avveniment u b’hekk ħassejt li għandi nieħu l-okkażjoni biex mhux biss infakkru dan l-avveniment, iżda wkoll nixtarru fid-dettall, dak kollu li fisser għal pajjiżna minn aspetti differenti.

L-Uffiċċju tal-President, illum xtaq ifakkar l-għoti tal-‘letters patent’ mill-gvern Ingliż, u l-promulgazzjoni ta’ dan l-iżvilupp politiku, li seħħew f’April / Mejju tal-1921.

Dan qed isir ftit tax-xhur qabel l-uffiċċju tal-ispeaker se jikkomemora dan l- avveniment aktar tard din is sena , meta wara li kienu tħabbru u saru l-elezzjonijiet fl-1921, skond kif kienet tippermetti l-Kostituzzjoni, ġew eletti membri kemm għall-assemblea, kif ukoll għas-senat, u fl-ewwel ta’ Novembru 1921, fil- preżenza tal-‘Prince of Wales’ il-futur Re Dwardu VIII, kien hemm l-ewwel laqgħa tal-parlament il-ġdid.

Forsi ssaqsu għaliex ħassejt li għandna nikkomemoraw dan l-avveniment. Hemm ħafna raġunijiet.

Din kienet żvolta importanti ħafna fl-istorja kostituzzjonali ta’ pajjiżna. Ma kienx avveniment li seħħ waħdu, jew bla kuntest.

Wassal għalih il-fatt li l-Maltin kienu xebgħu għaddejjin minn hekk imsejħin kostituzzjonijiet, li kienu jassiguraw biss id-dominanza kolonjali tal-Gvern Ingliż u jevitaw b’kull mod li jgħaddu xi forma ta’ tmexxija responsabbli lill-Maltin.

It-talba u x-xewqa li l-poplu Malti jkollu sehem dirett fit-tmexxija ta’ pajjiżu kienet taqa’ fuq widnejn torox.

Mill-ewwel snin tal-ħakma Ingliża, il-Gvernatur kien imexxi prattikament kollox huwa, bla ebda rappreżentanza ta’ Maltin.

Fl-1921, għall-ewwel darba, bis-saħħa tal-insistenza, u r-rieda qawwija tal-Maltin u l-mexxejja tagħhom, ingħatajna d-dritt li jkun hemm senat u assemblea

leġislattiva li jiffurmaw gvern Malti għall-affarijiet lokali, flimkien ma’ gvern imperjali biex imexxi l-hekk imsejħa ‘materji riżervati’.

F’din is-sistema, magħrufa bħala ‘diarkija’, il-gvern imperjali Ingliż xorta żamm id-dritt li fl-aħħar mill-aħħar il-kuruna setghet ixxejjen deċiżjonijiet meħuda mill- membri eletti fl-assemblea leġislattiva.

Imma għallinqas dan l-iżvilupp, żgħir kemm kien żgħir, kien pass ‘il quddiem lejn il-kisba tad-drittijiet tal-Maltin li jkollhom parti mit-tmexxija ta’ pajjiżna f’idejhom, kif se jispjegawlna il-kelliema li għandna magħna.

Hemm storja twila ta’ kemm kienu insistenti u konsistenti l-Maltin fit-talbiet taghħom biex jiġu rispettati.

Dan l-isfond storiku żgur se jiġi ttrattat mill-kelliema.

Barra minn hekk se jiġi diskuss ukoll l-isfond soċjali, id-drittijiet tal-ħaddiema, l- element politiku, kostituzzjonali, reliġjuż, li fih seħħew dawn l-avvenimenti.

Ma rridux ninsew li d-dinja kienet għadha tistejqer fi tmiem l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-ħerba li ġabet magħha l-influwenza Spanjola. L-għoli tal-ħajja u l- iskarsezzi. Is-sensji. Il-faqar. Ma’ dawn f’pajjiżna kien hawn il-problema tal- lingwa, il-bidu għat-talbiet għad-drittijiet tan-nisa, il-problemi fil-Korp tal- Pulizija, inkwiet fost l-istudenti Universitarji, u dibattitu sħun dwar il-post tar- reliġjon Kattolika fil-Kostituzzjoni.

Dan kollu fl-isfond li l-poplu minn wara l-irvellijiet tas-7 ta’ Ġunju, kien irrabjat għall-Ingliżi.

Skond ‘Amery’ stess kien ċar li mhux biss is-sitwazzjoni finazjarja kemm tal- Gvern Malti kif ukoll tal-Poplu in ġenerali kienet waħda iddisprata, imma li dan kien direttament ħtija tal-Gvern Imperjali. Skond ‘amery’ stess, is-servizzi Ingliżi kienu ħadu għall-użu tagħhom artijiet u bini li kien tal-Gvern Ċivili li għalih suppost kienu qegħdin iħallsu madwar 45,000 lira Ingliża fis-sena bħala kirjiet.

Kompla qal li l-ħaddiena tat-tarznari matul il-gwerra kienu mħallsin pagi skandalużi.

Kien konvint li biex tirranġa s-sitwazzjoni ekonomika ried ikun hemm bilfors bidu ġdid ta’ kif issir il-politika. Is-sitwazzjoni finanzjarja, dik ekonomika, u dik politika riedu jiġu ttrattati flimkien fl-istess ħin, sostna ‘amery’.

Hawn irridu nirrikonoxxu l-għaqal u d-dehen tal-mexxejja Maltin li minkejja kollox qatt ma qatgħu qalbhom biex jitolbu dak li minn dejjem ħassew li kien tagħhom mingħand l-Imperu Ingliż.

Xi xtaqt li joħrog minn webinar bħal dan?

Xtaqt li qabel xejn jgħin biex inkomplu nagħrfu aktar minn aħna; Xtaqt li l-istorja tagħna tagħtina sens ta’ kburija;

Xtaqt li nwasslu speċjalment liż-żgħażagħ tagħna kif sirna nazzjon. kif pajjiżna u d-demokrazija tagħna nbniet ftit ftit matul iż-żmien;

Kif fin-nisġa tal-ħajja politika ma’ dik soċjali, nibtu u ssaħħew f’pajjiżna l- għaqdiet;

Kif nibtu l-partiti, it-‘trade unions’;

Xtaqt li nifhmu r-rwol li lagħbet ir-reliġjon fl-istorja politika ta’ pajjiżna;

Xtaqt li jitwassal il-messaġġ li l-għaqda hija dejjem importanti biex naslu, minkejja d-differenzi li jkun hemm bejnietna, kif kien hemm diġa’ l-1921.

Hawnhekk norbot ukoll mal-Konferenza li tellajt fi Frar, propju dwar l-għaqda nazzjonali. Inħoss li dan l-għarfien dwar is-sisien ta’ ġrajjiet pajjiżna hija pass fundamentali biex napprezzaw iktar dak li jqarribna, u mhux dak li jifridna.

Bi pjaċir inħabbar li l-pubblikazzjoni tal-Konferenza ta’ Frar tlestiet u hija għalhekk aċċessibbli għall-pubbliku.

Xtaqt li din tal-lum tkun okkażjoni oħra fejn wieħed jagħraf kif ksibna ghall- pajjiżna l-ewwel drittijiet, u kif żviluppat id-demokrazija.

Xtaqt fl-aħħarnett ukoll li jitwassal il-messaġġ li pajjiżna, bħal ma kellu jagħmel ħafna drabi, Kien vittma taċ-ċirkostanzi tal-kolonjaliżmu, u baqa’ jġorr konsegwenzi sa ma ħadna l-Indipendenza fl-1964, u aktar u aktar meta sirna Repubblika fl-1974.

Mgħandix dubju li se nisimgħu ħafna dwar dan mill-kelliema mistiedna tagħna. Nirringrazzjakom.

Skip to content