The President of Malta

Speech by H.E. George Vella, President of Malta, during the launch of the book “Kollox Politika? Governanza, Reliġjon, Ekonomija, Amministrazzjoni Pubblika” 22 Feb 2022 (Speech in MT)

Irrid ngħidilkom li kien verament pjaċir tiegħi, mhux biss li nagħmel l-introduzzjoni tal-ktieb, imma anki li nospitakom hawn illejla ħalli jkun hemm din it-tnedija tal-ktieb.

Irrid ngħid li wara dak kollu li smajna nħossni daqsxejn barra minn posti, fis-sens li dawn l-akkademiċi kollha llejla tawna opinjonijiet importanti ħafna, varjati wkoll, dwar x’nifhmu bil-politika. U jien ukoll ħa mmur għat-titlu tal-ktieb: kollox politika? U r-risposta li nagħti hija iva, kollox huwa politika. Però mhux politika li nifhmu biha l-politika ta’ kuljum: “X’fettillek iċċappast mal-politika?”. Il-politika li hija l-arti tat-tmexxija. L-arti tat-tmexxija li tista’ tkun magħmula tajjeb u tagħti riżultati tajbin, taf tkun magħmula bl-addoċċ jew bi traskuraġni, jew intenzjonalment ħażina, biex tagħti r-riżultati li wħud irid li jkollhom.

L-idea ta’ good governance u bad governance ilha sekli. Hemm anki pitturi li jagħtuk ir-riżultat x’ikun: good governance, tara l-għelieqi mfawrin, in-nies jaħdmu kuntenti, jiżfnu; bad governance tara kollox imċajpar.

X’irrid ngħid? Irrid ngħid illi, l-ewwel ħaġa, jien kuntent immens li qed nara fuq dan is-suġġett. Ħa nitkellem ċar, jien m’għandix l-esperjenza akkademika ta’ sħabi, ta’ min kellimna, però ovvjament għandi l-esperjenza tas-snin twal fil-politika. Li nista’ nitkellem u meta nħares lura ngħid: “Kien żmien moħli? Għamiltu tajjeb? Stajt għamiltu aħjar?” U dawn l-affarijiet illi jġegħluk taħseb fuqhom.

Però għall-ewwel darba, qed nara jien bil-Malti ktieb li jittratta suġġett li tista’ ssibhom fil-papers u fil-kotba llum, semmejna lil Hayek, semmejna lil Keane, kulħadd ifittixhom u jarahom dawn. Però meta inti qed tara issa dawn l-opinjonijiet espressi b’Malti tajjeb, dik hija l-ewwel ħaġa li jien apprezzajt immens li qed nara ssir. Tgħidli: “Għaliex differenza milli jkun bl-Ingliż?” Il-lingwa Maltija tippresta ruħha biżżejjed u ppruvaw, mhux biss Dr Vassallo, imma anki oħrajn, li kitbu fuq suġġetti li normalment ngħidu: “Għax il-Malti ma jwassalx”. Mhu veru xejn. Il-Malti nħaddmuh tajjeb u jwassal biex ikollna kotba bħal dawn.

U ta’ dan irrid nagħti prosit lil Dr Vassallo għal żewġ affarijiet; apparti li juża l-Malti u uża l-Malti kif użah, imma anki għaliex dan il-materjal kollu li, bħalma qal Dr Xuereb, ħareġ minn fuq il-programmi, ma ntremiex. Dan ġie rreġistrat illum il-ġurnata u qiegħed hawnhekk biex min irid jikkonsultah, jikkonsultah. U bħalma turi l-qoxra, jiġifieri qed nitkellmu fuq il-governanza, ir-reliġjon, l-ekonomija, eċċ., lill-istudenti jien inħeġġiġhom li jaraw dawk l-opinjonijiet u, bħalma ntqal, li dak li jkun ikun matur biżżejjed biex jagħmel l-opinjoni tiegħu.

Però hawnhekk qegħdin naraw parti waħda tal-ktieb, skont kif rajtu jien. Qegħdin naraw il-parti teoretika, il-parti anki prattika fuq pariri ta’ nies bl-esperjenza u awtoritajiet fl-ekonomija, fl-amministrazzjoni, fir-reliġjon, eċċ.

Però jien l-iktar li laqatni, u hawnhekk jien nemmen li huwa importanti ħafna dan il-ktieb. Jien ma qrajtux kollu, però l-ewwel kapitli qrajthom u qrajthom b’attenzjoni kbira u l-bqija tal-ktieb I leafed through it, mort ġo fih, fittixt, rajt ċertu affarijiet u, kif qalu diġà, fejn jolqtok, tieqaf. Imma l-iktar li laqatni jien, mhux biss li inti lill-istudent qed tagħtih dak il-materjal biex ikun jista’ jagħmel riflessjoni fuqu u jiddeċiedi. Fl-ewwel paragrafi, li l-ewwel kapitli huma ta’ Dr Vassallo stess, qed jitkellem imbagħad fuq min se jwettaq dik il-politika. Għax jien inutli li ngħallmek x’suppost isir, imma mbagħad ma niggwidakx kif dik int ħa timplimentaha. Għax il-politika ma teżistix fil-vakwu.

Jekk xi ħaġa għandha x’taqsam mal-governanza, mar-reliġjon, mal-ekonomija, mal-amministrazzjoni pubblika, trid titwettaq. Issa min iwettaqha? Iwettaqha, l-ewwel u qabel kollox, il-politiku. U jekk aħna ma kienx hemm dawn il-kapitli tal-bidu li fihom Dr Vassallo jirrifletti fuq il-problemi u l-isfidi li jsib ma’ wiċċu l-politiku biex jimplimenta l-politika u biex jara li jagħmel politika tajba, naħseb li l-ktieb kien ikun nieqes ħafna.

Però l-ewwel kapitli, li jien inħeġġiġkom taqrawhom u taqrawhom b’attenzjoni, għalija kienu verament fonti ta’ ilma ċar kristall. U ngħid hekk mill-esperjenza. Għaliex kif għidt fl-introduzzjoni, sibt ruħi qed naqra fuq inċidenzi jew istanzi li kont fihom jien f’ħajti politika. Meta qed jitkellem fuq il-problemi etiċi li jaffaċċja l-politiku, il-problemi morali li jaffaċċja l-politiku, il-problemi ta’ kuxjenza. U dawn huma importanti għaliex qed ipoġġu dan kollu li hawn fil-ktieb, f’din li ħa ngħidilha x-xjenza politika, imma fil-kuntest ta’ min irid jimplimentaha.

Issa dan japplika wkoll, tgħiduli, għal min qiegħed fl-amministrazzjoni pubblika. Ukoll, m’hemmx dubju. Imma ħafna drabi, min qiegħed fl-amministrazzjoni pubblika, ukoll isib l-isfidi, imma l-ewwel ma jinħolqu għal min qed jifformola l-politika, min qed jiġi bl-ideat, min qed jgħid: “irid isir hekk, isir hekk u jsir hekk”, għax wara kollox il-politika hija t-twettiq tal-politika. It-twettiq ta’ mod kif jgħix il-poplu fl-oqsma differenti.

Mela meta qegħdin nitkellmu fuq il-materjal li hemm rigward ix-xjenza politika, dan huwa importanti ħafna. Però jien nerġa’ nagħmel referenza, għax lili laqatni l-iktar, it-twettiq ta’ din ix-xjenza politika mill-politiku li jrid iwettaqha, jew inkella jimbuttaha. U allura hemmhekk imbagħad jitkellem fuq l-integrità, jitkellem fuq il-valuri, jitkellem fuq il-morali, il-problemi etikomorali li tiltaqa’ magħhom, u bħalma nsemmu llum, tissemma ħafna l-kontabilità, it-trasparenza u affarijiet bħal dawn.

Jiġifieri l-valur tiegħu jien, biex ma ntawwalx, il-valur li nagħti l-ktieb jien huwa li hemm il-materjal xjentifiku, però hemm ukoll il-mod kif wieħed jista’ dan jimplimentah u jimplimentah għall-ġid tas-soċjetà. Mhux tas-soċjetà biss, imma anki għall-paċi tal-kuxjenza ta’ dak li qiegħed iwettaq. Meta pereżempju jpoġġi l-problemi ta’ meta tiġi f’dilemma bejn dak li temmen int u dak li jemmen il-partit li qiegħed fih. Hemmhekk se nidħlu mbagħad fil-politika partiġġjana, li s-soċjetà tagħna u s-soċjetajiet demokratiċi, bħalma tafu, ovvjament hemm imbagħad il-partitokrazija: għandek il-partiti, li inti tappartjeni għal naħa jew għal oħra, imbagħad tiġi fid-dilemmi jekk taqbilx jew le ma’ dawn l-affarijiet.

Dawn huma riflessjonijiet interessanti ħafna, miktubin b’Malti ċar kristall. Jien mhux se noqgħod naqra mill-introduzzjoni u lanqas mid-diskors li kelli ppreparat hawnhekk għaliex nemmen li ntqal biżżejjed dwar il-valur ta’ ktieb bħal dan. U nerġa’ ngħid, li ktieb li mhux li tgħid xtrajtu, tfajtu hemm u ħallejtu hemmhekk.

Jien naħseb li ktieb li l-istudenti tagħna, u nħeġġiġhom ħafna minn hawnhekk, jagħmlu tajjeb li mhux biss jaraw il-kontenut xjentifiku tiegħu, imma anki jaraw ir-riflessjonijiet morali u ċ-ċarezza li biha kiteb Dr Vassallo fuq quddiem, dwar x’għandu jagħmel il-politiku li ħa jaqbad il-ħajja politika. U għandna bżonn minnhom dawn. Għandna bżonn li jkun hemm min li għalih il-politika mhux tkun kollox imma li hu jkun iħaddem il-politika għall-ġid tal-biċċa l-kbira tan-nies ta’ pajjiżna.

Nirringrazzjakom.

Skip to content